فقط یک سوسک کافی است تا شب شما را خراب کند. واکنش اکثر ما هنگام دیدن یکی از آن ها اغلب یکسان است : شوک و انزجار. اما چرا سوسک ها بیش از سایر حشرات چنین واکنش عاطفی قوی را تحریک می کنند؟
کارشناسان می گویند که انزجار ما نسبت به سوسک ها به ترکیبی از غرایز، شرطی سازی فرهنگی و رفتار نگران کننده آن ها مرتبط است. در این مقاله به آنچه روانشناسی در مورد این ترس می گوید از جمله تحقیقات در مورد فوبیاها و پاسخ های بقا خواهیم پرداخت.
روانشناسی در مورد ترس ما از سوسک ها چه می گوید؟
حشرات زیادی وجود دارند که گاز می گیرند، نیش می زنند یا ناقل بیماری هستند. اما سوسک ها توانایی منحصر به فردی در آشفته کردن ما دارند. حرکات نامنظم، ارتباط با کثیفی و تمایل به ظاهر شدن بدون هشدار، نادیده گرفتن آن ها را دشوار می کند. به گفته جف لاکوود متخصص حشره شناسی و سایر محققان آن ها پاسخ های روانشناختی عمیقی را ایجاد می کنند که با اضطراب، انزجار و حتی تروما مرتبط هستند.
آن ها سریع و غیرقابل پیش بینی حرکت می کنند
سوسک ها فقط نمی خزند بلکه می پرند، ناپدید می شوند و ناگهان دوباره ظاهر می شوند. سرعت و حرکت نامنظم آن ها می تواند واکنش وحشت زدگی ما را فعال کند، واکنشی که برای محافظت از ما در برابر تهدیدها تکامل یافته است.
برخلاف صدای بلند یا نور شدید، سوسک استرس ناشی از نزدیکی را به همراه دارد. ممکن است یک ثانیه روی زمین باشد و ثانیه بعد روی پای شما. این غیرقابل پیش بینی بودن باعث می شود افراد احساس درماندگی کنند زیرا نشان دهنده از دست دادن کنترل بر محیط خود است که باعث وحشت می شود.
آن ها با کثیفی و بیماری مرتبط هستند
سوسک ها حتی اگر گاز نگیرند یا نیش نزنند، احساس کثیفی ایجاد می کنند. آن ها در فاضلاب ها، زباله ها و مواد پوسیده زندگی می کنند. وقتی وارد خانه ای تمیز می شوند، احساس می کنند که به هر چیزی که ما برای جلوگیری از آن تلاش می کنیم، حمله شده است.
این ارتباط بین سوسک ها و آلودگی با توانایی آن ها در حمل باکتری تقویت می شود. واکنش انزجار بخشی از روش مغز ما برای جلوگیری از بیماری است. اگر چیزی به نظر برسد که می تواند ما را بیمار کند، از آن اجتناب می کنیم.
ظاهر آن ها نگران کننده است
شاخک های بلند، پوسته ی براق، پاهای سریع… سوسک ها دقیقا الهام بخش محبت نیستند. ظاهر عجیب آن ها، همراه با نحوه ی حرکت سریع شان، آن ها را برای بسیاری از مردم از نظر بصری نگران کننده می کند.
ویژگی هایی مانند براق بودن، حرکت نامنظم و بافت چرب، به بی میلی اولیه ی ما نسبت به چیزهایی که نشان دهنده ی پوسیدگی یا خطر هستند، اشاره دارد. این واکنش ها مکانیسم های محافظتی هستند، زیرا انزجار به ما کمک می کند از اشیا و موجوداتی که می توانند برای سلامتی ما خطرناک باشند، دوری کنیم.
پیام های فرهنگی اوضاع را بدتر می کنند
رسانه ها، فیلم های ترسناک و نگرش های اجتماعی، همگی در نحوه ی نگاه ما به سوسک ها نقش داشته اند. از کودکی بسیاری از مردم یاد می گیرند که آن ها را با کثیفی و ترس مرتبط کنند. دیدن واکنش وحشت زده ی دیگران این پاسخ را تقویت می کند. با گذشت زمان ما این ایده را درونی می کنیم که سوسک ها نه تنها چندش آور بلکه خطرناک هستند. این ترس می تواند به یک پاسخ آموخته شده تبدیل شود و در موارد شدید به یک فوبیا تبدیل شود.
نفرت ما از سوسک ها چه واقعی باشد و چه ساخته ی جامعه به چیزی مربوط می شود که آن ها نمایندگی می کنند : کثیفی، از دست دادن کنترل، بیماری و ناراحتی. اگرچه آن ها خطرات پزشکی مشابه برخی دیگر از آفات را ایجاد نمی کنند اما به یک عامل روانشناختی آسیب می رسانند. درک این ترس باعث از بین رفتن آن نمی شود اما ممکن است مواجهه با آن را در دفعه ی بعدی که بدون دعوت ظاهر می شود، آسان تر کند.
